boom-bal (over maretak)

Spring naar reacties

In de kale bomen zie je ze goed hangen: de bolle wintergroene maretakken. Een enkele keer is de boom zo overladen met maretakbollen dat hij nog in blad lijkt te staan, zoals bij deze appelaar. Voor een klein bosje maretak bhetaal je tegenwoordig op de markt zes euro, zag ik laatst. Maar doe geen moeite: de maretak brengt alleen het verhoopte geluk als je hem van iemand anders cadeau krijgt…De maretak (Viscum album) is een inheems, bol, wintergroen struikje dat in de kroon van bomen groeit. Niet de eerste de beste: de halfparasiet houdt zich het liefst op in appelaars, populieren of meidoorns. In zeldzame gevallen is een eik de gastheer.  Die ondervindt overigens weinig last van de groene bollen die in de winter door zijn takken schemeren. In de lente, voor de boom bladeren krijgt bloeit de maretak met groene bloempjes; tegen het eind van het jaar als de bladeren van de boom alweer gevallen zijn draagt de maretak witte, halfdoorschijnende bessen. Elke bes bevat één zaad. De vogels die de zaden eten verspreiden de zaden.  Aan maretak schrijft men van oudsher magische krachten toe. Hij speelde een belangrijke rol in Keltische rituelen. Vooral de zeldzame maretakken die in een eik groeiden waren gegeerd. Druïden sneden de takken af met een vergulde sikkel en vingen hem op in een wit laken. In de maag van de Lindow man, een veenlijk uit de derde eeuw, zaten stukjes maretak; wetenschappers vermoeden dan ook dat de plant ook een rol speelde bij rituele offers.Omdat de maretak zo nauw vergroeid was met het heidens geloof, werd hij niet zoals sommige andere planten met een christelijke saus overgoten, maar integendeel in een slecht daglicht geplaatst. De naam maretak, verwijst naar de mare. Dat was oorspronkelijk een witte elf, later de duivel of een van zijn dienaren: de heksen. Ook de volksnamen duivelsnest en heksennest liegen er niet om. De maretak werd een product van slechtigheid, maar precies daarom ook een beproefd middel om het kwaad te weren. Maretakken in huis brachten voorspoed en geluk en verzekerden de vruchtbaarheid van mens en vee. Wellicht heeft het gebruik om te kussen onder de maretak zijn wortels in dat volkse geloof: meisjes die binnenshuis gekust worden onder een bosje maretak, zouden het jaar daarop zonder fout trouwen. Ook kruidengenezers dichtten van oudsher bijzondere krachten aan de plant toe. Maretak werd de allesgenezer genoemd; het moderne Bretoense woord voor maretak is trouwens nog steeds ‘allesgenezer’. Vooral tegen epilepsie werd het middel aangeraden.Vandaag wordt een tinctuur van de blaadjes en twijgjes (zomeroogst) gebruikt als bloeddrukverlagend en hartversterkend middel (soms in combinatie met meidoorn). De bes van maretak is giftig (o.m. vanwege het viscotoxine dat erin zit).Misschien ken je de maretak beter onder zijn volksnaam ‘vogellijm’. De geleiachtige lijmstof in bessen smeerde men eertijds op takken om er vogels op te vangen. Dat het zaad van maretak eerst door de maag van een vogel moet passeren om te kiemen, is echter een fabeltje (al verspreiden de vogels de zaden natuurlijk wel). In Van zaad tot plant (Terra) legt Jekka McVicar uit hoe je met succes maretak kan zaaien: zoek in het voorjaar een gezonde gastheer uit, maak aan de onderkant van een tak een sneetje en trek de schors wat omhoog, plaats met een stomp mes wat zaadjes in de wonde en dek ze af met wat klei of mos tegen uitdrogen en vogelvraat. De lente daarop zal de plant gaan kiemen. De eerste jaren groeit de maretak langzaam maar met wat geluk kunt u daarna af en toe kussen onder de maretak.Ik heb het nog nooit geprobeerd (dat zaaien he). Heeft iemand daar ervaring mee? En kan je een geluksbrenger zomaar bij je uitnodigen of moet je hem van een vogel cadeau krijgen?

9 Reacties

Filed under winter

Categorie: meidoorn