sleutelbloem als geneeskruid

Spring naar reacties

De primrose fairy van Mary Cicely Barker (jaren 1930)

In het eerste stukje over sleutelbloemen, had ik het al over het culniair gebruik van de plant. Van de drie inheemse sleutelbloemen kun je zowel de blaadjes als de bloemen eten. De blaadjes en bloemen gaan in salades, de bloemen in omelet. Van de bloemen maak je een siroop of kruidenthee.
Maud Grieve vermeldt een Primrose Pottage waarin sleutelbloemen het hoofdingrediënt vormden en een andere ouderwetse bereiding met rijst, amandelen, honing, saffraan en gemalen sleutelbloemen.
Af en toe belandt hier al eens een handvol bloemen in de salade maar de sleutelbloemen eindigen toch vooral in de pudding. Als je een eetlepel bloemen aan de melk toevoegt krijgt je pudding niet alleen een aangenaam zoet aroma, hij gaat er ook nog eens lekker van schuimen (wel kloppen natuurlijk). Voor dat schuimende effect zijn de saponinen of zeepstoffen in de plant verantwoordelijk.

Inhoudsstoffen
Sleutelbloemen bevatten
- saponinen (tot 10% in de wortel)
- flavonoïden
- primulaverine of primulaveroside (een fenolglycoside)
- etherische olie
- carotenoïden
- enzymes: primverase
- bitterstoffen (in de bloemen)
- vitamine C, mineralen

Bovenstaand lijstje slaat op Primula veris, de gulden sleutelbloem de soort die in de fytotherapie gebruikt wordt.
In de kruidengeneeskunde gebruik je de wortels en wortelstok en soms ook de bloemen (mét de kelk want die bevatten de saponinen), de blaadjes zijn minder belangrijk. Toch wordt soms ook de hele bovengrondse plant, in bloei, gebruikt.

Als je de wortels wil oogsten kies je twee of drie jaar oude planten. Maak de wortels schoon zonder ze al te nat te maken (schoonschrobben met een (tanden)borsteltje).
Knip de fijne haarworteltjes weg; snij dikke worteldelen eventueel overlangs door om het droogproces te versnellen.

Sleutelbloem als geneeskruid
Sleutelbloem had eens een sterke reputatie als middel tegen aandoeningen met krampen, stuipen en verlamming. In de middeleeuwen stond de gulden sleutelbloem zo bekend als herba paralysis.
Wijn van sleutelbloemen werd als kalmeermiddel geadviseert. Een infuus van sleutelbloemen – in Engeland bekend als Primrose Tea – zou een uitstekend middel zijn tegen allerlei zenuwaandoeningen en hysterie. Gerard zegt daarover: ‘Primrose Tea drunk in the month of May is famous for curing the phrensie. De recepten vermelden bloemen en water in een verhouding 1/20 tot 1/10.

Vandaag is sleutelbloem vooral belangrijk als middel bij een hardnekkige en chronische bronchitis. Saponinen, EO en fenolglycosiden zorgen ervoor dat taaie slijmen worden opgehoest en opgelost. Een samenwerking van fenolglycoside en enzymes zorgt bovendien voor een mild ontstekingswerend effect op de luchtwegen.
Primula veris is niet geschikt als er sprake is van verhoogde spanning in de longen (astma, krampachtig hoesten). Vanwege het baarmoederstimulerend effect is het ook niet geschikt voor zwangere vrouwen. En ook wie overgevoelig is voor aspirines of andere bloedverdunners gebruikt. Hou je strikt aan de dosis want overdosering kan tot misselijkheid en braken leiden.

Je kan een moedertinctuur van Primula veris kopen maar een afkooksel van de (gedroogde) wortel maak je makkelijk zelf:
Maak een afkooksel van een koffielepel wortel op 2 koppen water. Laat gedurende 10 minuten koken en drink gespreid over twee dagen eetlepel per eetlepel.

Sleutelbloemolie
Uitwendig kan je sleutelbloem gebruiken bij gezichtsneuralgie, reumatische pijnen en kneuzingen maar ook bij kleine huidbeschadigingen als schaafwonden. Sleutelbloem werkt pijnstillend en ontstekingswerend. Doe voor uitwendig gebruik een afkooksel (10 g op een liter water) op compressen. Of maak een medicinale olie: overgiet bloemen en fijngesneden wortel met biologische zonnebloemolie en laat zes weken trekken in de zon.

4 Reacties

Opgeslagen onder bereidingen, koken, medicinale olie

Categorie: sleutelbloem