olijf, boom uit het beloofde land

Spring naar reacties

Olijf (Olea europaea) staat hier al enkele jaren buiten in de vollegrond.

De olijfboom is volgens de bijbel een van de zeven bomen van het beloofde land. De opbrengst is rijk en de plant staat symbool voor vrede en rust. Bij ons houdt hij niet overal stand, maar als kuipplant doet hij het prima. De olijf levert niet enkel lekkere vruchten; de bladeren en vooral de olie uit de vruchten bewijzen ook hun nut als genezend kruid.
Geschenk van de goden

Als je naar het zuiden trekt kun je er niet omheen: de olijfgaarden die de landschappen hun zilvergrijze glans verlenen. De takken van de groenblijvende olijfbomen, die bij het begin van de zomer nog bloeiden met witte, welriekende bloemen, hangen tegen de herfst zwaar door onder het gewicht van de glimmende vruchten die barsten van de olie.
Al eeuwenlang is olijfolie een van de belangrijkste bestanddelen van het Zuid-Europees dieet. Maar olijfolie wordt ook verwerkt in crèmes, shampoo of zonnebrandolie en in Marseillezeep. Over het tijdstip waarop de eerste olijfbomen (Olea europea) gekweekt werden bestaat nogal wat onduidelijkheid. Vast staat wel dat men rond drieduizend voor onze jaartelling in het oude Egypte al olijven verbouwde. In de Gouden Eeuw van Griekenland, vijf eeuwen voor onze jaartelling, betaalden de Grieken het graan dat ze invoerden zelfs met olijfolie. In de oudheid beschouwde men de boom dan ook als een geschenk van de goden. De olijf werd zo waardevol geacht, dat de overwinnaars van de Olympische spelen als enige prijs een olijfkrans kregen. In de bijbel wordt de olijf genoemd als een van de kostbaarste geschenken van God en is hij een van de zeven bomen van het beloofde land. Ook voor de Islam is de olijfboom een gezegende boom die vaak wordt voorgesteld als een gastvrij huis.

Sinds een duif met een olijftak in de snavel naar de ark van Noah terugkeerde en daarmee het einde van Gods toorn aankondigde, is de olijf bovendien het symbool bij uitstek van vrede en verzoening. Zond men tijdens een oorlog een olijftwijg, dan was dat een verzoek om vrede. De Verenigde Naties voeren olijftakken in hun vaandel. Op oudchristelijke grafstenen staat een duif met een olijftakje voor rust en vrede. Grieken en Romeinen bedekten hun overledenen overigens met olijfbladeren en ook Egyptenaren namen olijftakken mee in het graf.
De olijfboom speelde en speelt trouwens nog steeds een belangrijke rol in de religieuze ceremonieën van alle landen waar hij geteeld wordt. In de oudheid tooiden mensen die een gunst van de Goden wilden afdingen, zich met olijftakken. In het Christendom zijn naast zalvingen nog vele andere sporen van de heidense verering van de olijf overgebleven. In Zuid-Europa wijdt men op Palmzondag bijvoorbeeld niet enkel palmtakken, maar ook olijftakken.
Op een bed van stenen

Een olijfboom kan tot tien meter hoog worden en ook bij ons kan je de boom op de juiste plek met succes overwinteren.  Voorwaarde is een warme, beschutte plek in volle zon – een muur op het zuiden of het westen – die goed afwatert, zoals de droge, rotsige plaatsen waar hij zich van nature goed voelt. Olijven hebben immers vooral te lijden van de combinatie van koude en vocht; op een droge standplaats kan hij wat meer koude hebben. Over het algemeen wordt een temperatuur onder de –10°C als fataal gezien.
Als kamer- of kuipplant doet zo een zilverwitte olijf het in elk geval goed. Het is bovendien een van de weinige kamerplanten die het naar zijn zin heeft bij een raam op het zuiden. Zijn leerachtig blad verraadt dat de olijfboom goed droogte kan verdragen. Een keertje vergeten water te geven is dus geen ramp, maar tijdens het groeiseizoen – van de late lente tot het vroege najaar – houdt u de kluit best vochtig. Geef in die periode ook af en toe wat extra voedsel onder de vorm van vloeibare organische mest. Planten die buiten blijven voed je in het najaar met compost.
Olijven hebben het hele jaar door veel licht nodig. In de zomer verkiezen ze een zonnige plek op terras of balkon. Overwinteren doen ze het liefst op een lichte, koele plek (tussen 5 en 10°C is ideaal). Om een bossige plant te krijgen knijpt u elke scheut boven een paar bladparen af, zodat hij verder mooi kan vertakken. Geef de plant elk jaar een grotere pot met daarin een mengsel van klei, bladaarde en extra voedsel, zoals gedroogde koemest, en hij zal naar behoren groeien. Voeg er nog wat grind aan toe om de afwatering te verbeteren. Om uw olijf helemaal in topconditie te houden geeft u hem een paar keer per jaar een flinke douche; een fikse zomerse regenbui is prima om het stof van zijn bladeren te spoelen.
Aan een gezonde olijfboom verschijnen in de zomer trossen geelwitte, geurende bloempjes. Of die ook echt tot olijven zullen uitgroeien, is twijfelachtig. In elk geval zullen ze in ons klimaat pas laat in de winter afrijpen. De vruchtjes zijn overigens niet onmiddellijk eetbaar: eerst moeten ze een maandenlang pekelbad ondergaan. Groene en zwarte olijven komen trouwens van dezelfde olijfboom. Alleen zijn zwarte vruchten iets langer aan de boom blijven hangen.
Olijf als geneesplant

De olijfboom levert niet enkel vruchten waaruit heerlijke olie kan geperst worden, maar heeft daarnaast ook genezende kwaliteiten. In de volksgeneeskunde worden aftreksels van de bladeren gebruikt tegen koorts, om wonden te helen en om vermoeide ledematen weer soepel te maken. In de moderne kruidengeneeskunde gebruikt men het gedroogde blad bij hoge bloeddruk, aderverkalking, hartritmestoornissen, doorbloedingsstoornissen en hartkramp.Het knoppenmaceraat heeft min of meer dezelfde toepassingen: aderverkalking, verhoogd cholestereolgehalt en hypertensie.

Inname van de olie helpt bij verhoogde cholesterol, en werkt preventief ivm hart- en vaatziekten. Twee lepels olijfolie (uit eerste koude persing) per dag helpen hart-en vaatziekten te voorkomen. Een eetlepel olijfolie op je nuchtere maag zou constipatie verhelpen.

Zelf vind ik de olijfolie het interessantst als basis voor allerlei uitwendige toepassingen (wrijfolie, kruidenoliën). De olie werkt verzachtend en kalmerend op de huid, verwarmt en kan jeuk verlichten.

Oude knoest

Nieuw is die toepassing van olijfolie niet: de eerste olympische atleten hielden hun spieren al soepel met olijfolie. De Romeinen gebruikten de olie in verjongingskuren. De olijfbomen zelf kunnen tot vijfhonderd jaar oud worden. In Griekenland zijn zelfs exemplaren die meer dan 1.000 jaar oud zijn. Misschien spreken de bomen daarom wel zo tot de verbeelding van mensen: wij maken slechts een fractie van dat bomenleven mee. In Zuid-Europa leeft het volksgeloof rond de olijfboom nog steeds. Zo worden er tot op vandaag takken van de olijf op de nok van huizen geplant om de bliksem af te weren.
Oude, knoestige olijfstronken zijn met hun grillige vormen echte kunstwerken. De oude Grieken hadden zo hun eigen theorie over hoe de boom aan dat ruwe uiterlijk kwam: op een dag waren een paar nimfen aan het dansen. Dat was niet naar de zin van een herder die hen begon na te apen. De Goden vonden dat allesbehalve galant en straften de boerenkinkel door zijn hoofd met schors te bedekken.

4 Reacties

Opgeslagen onder bereidingen, historie en traditie, tuinieren

Categorie: olijf